Katedralna Parafia Greckokatolicka
(Bizantyjsko-ukraińska)
Pokrowa Matki Bożej w Olsztynie

 

Parafia w Olsztynie powstała w 1979 r. Założycielem jej był o. Josafat Romanyk Prowincjał Zakonu Ojców Bazylianów przy wsparciu Wikariusza Generalnego ks. mitrata Stefana Dziubiny. Wielki wkład do jej powstania wniósł też dr Stefan Czebieniak.

Wywodząca się z akcji „Wisła”, społeczność ukraińska Olsztyna i okolicznych wsi tragicznie odczuwała skutki tej wysiedleńczej akcji. Obarczona tragicznym balastem wspomnień z okresu wojny i pierwszych powojennych lat, przez następne dziesięciolecia poddawana była licznym represjom komunistycznych władz, które prowadziły planową kampanię propagandową, mającą na celu jej asymilacje i wzmocnienie anty-ukraińskich nastrojów w społeczeństwie polskim. Taka sytuacja nie sprzyjała rozwojowi życia duchowego wiernych grekokatolików, nie możliwe było też budowanie własnych świątyń.

Spośród wielu parafii rzymskokatolickich Olsztyna tylko jedna z nich – parafia Chrystusa Króla oo. Franciszkanów przy ul. Wyspiańskiego 5 na „Zatorzu” udostępniła swój kościół na nabożeństwa w obrządku greckokatolickim. Nabożeństwa te odbywały się w każdą niedzielę o godz. 14, natomiast w święta, na rekolekcje i na pogrzeby trzeba było każdorazowo uzyskiwać pozwolenie od proboszcza parafii. Posługę duszpasterską w parafii Olsztyńskiej prowadzili ojcowie bazylianie z Warszawy, byli wśród nich: o. prowincjał Josafat Romanyk OSBM (1979-1982), o. Piotr Kuszka OSBM (1982-1983 s 1985-1990), o. Teodoziusz Jankiw OSBM (1983-1984), o. Bogdan Krupka OSBM (1984-1985) i o. Melecjusz Biliński OSBM (1991). Z terenu Olsztyna oo. Bazylianie obsługiwali też parafię św. Mikołaja w Dobrym Mieście. W owym czasie kupiono mieszkanie w bloku, w którym zamieszkali oo. bazylianie.
Praca duszpasterska na terenie Olsztyna nie była lekka, toteż do pomocy oo. Bazylianom przyjeżdżają Siostry Służebnice Niepokalanej Panny Maryi. Siostra Oksana Waszczur podejmuje się katechizacji dzieci i wspiera ojców Bazylianów w wykonywaniu wszelkich niezbędnych prac. Od początku istnienia parafii aż po dzień dzisiejszy pracują w niej Siostry Służebnice NPM: Oksana Waszczur, Nadija Kowalczyk, Josyfa Pidłypczak, Monika Lisowska, Melanija Kuzio, Tatiana Kowalczyk, Josafata Nowosad, Anatolia Magura, Rodiona Łukiw, Jarosława Hałenda, Danyjiła Szumna, Franciszka Sałamaszek, Jełysaweta Głuszyk, Jełysaweta Hołubec, Teresa Łukowicz. Obecnie pracują tu następujące siostry: Magdalena Ożańska – przełożona, Bernardetta Wiktor, Partenia Kurylak i Rodiona Łukiw. W 1990 r. o. Piotr Kuszka organizuje parafię w Iławie, pierwsze nabożeństwo odprawiono tam w czerwcu tego roku.

W 1991 r. parafię obejmuje ks. dr Jarosław Moskałyk, jako ksiądz eparchialny kontynuuje ciężką pracę swych poprzedników. Zwiększa zakres duszpasterskiego oddziaływania otwierając nową placówkę duszpasterską w Lidzbarku Warmińskim – parafię św. Cyryla i Metodego. Udało mu się uzyskać z Agencji Rolnej 45 ha pola na potrzeby parafii. Czyni starania u władz miejskich o przekazanie obiektu nadającego się do adaptacji na świątynię lub gruntu na jej budowę. W rezultacie parafia otrzymała odpłatnie grunty wieczystego użytkowania przy ul. Lubelskiej w Olsztynie.

W kwietniu 1994 r. rozpoczęła się akcja zbierania pieniędzy wśród wiernych na wykup gruntu i budowę świątyni. W 1995 r. ks. dr Jarosław Moskałyk przygotował plac do poświęcenia i projekt budowlany cerkwi. Jesienią tegoż roku arcybiskup Jan Martyniak, metropolita przemysko-warszawski dokonał poświęcenia placu i krzyża dla przyszłej świątyni.

W listopadzie 1995 r. parafię obejmuje ks. Stanisław Tarapacki. Formuje się Rada Budowlana, i pieczę nad budową obejmują: Jan Smut, mgr inż. arch. Grzegorz Dżus, mgr inż. Piotr Hnatiuk, mgr inż. Roman Farańczuk, mgr inż. Sławomir Karlicki, Katarzyna Basarab, Maria Duber, Włodzimierz Lipiński i inni parafianie.

Budowę cerkwi rozpoczęto na wiosnę 1997 r., w trzy lata później, w Roku Jubileuszowym 2000, w dzień odpustu Pokrowa Matki Bożej, metropolita Jan Martyniak dokonał poświęcenia świątyni i udzielił jej odpustu Jubileuszowego 2000 roku Chrześcijaństwa – aby w ten sposób wierni mogli korzystać ze źródeł Bożych łask.

W 2004 roku parafie św. Mikołaja w Dobrym Mieście i św. Cyryla i Metodego Lidzbarku przejmuje ks. Bogdan Sytczyk. Natomiast ks. Stanisław Tarapacki pozostaje proboszczem w parafii olsztyńskiej.

W 2003 r. olsztyńska parafia Pokrowa Matki Bożej rozpoczęła budowę wielofunkcyjnego domu parafialnego. W 2005 r. zostały przekazane na własność parafii grunty będące w jej użytkowaniu wieczystym.

Od 1 lipca 2015 r., na mocy dekretu metropolity Jana Martyniaka, nastąpiła zmiana proboszcza parafii. Nowym proboszczem został protojerej Jan Hałuszka, natomiast dotychczasowy wieloletni proboszcz, ks. Stanisław Tarapacki, pozostał w parafii jako ksiądz rezydent, pełniąc jednocześnie posługę kapelana w olsztyńskich szpitalach. Tym samym ks. Tarapacki, który kierował parafią od 1995 r., przekazał obowiązki młodszemu duchownemu, kontynuując jednak swoją pracę duszpasterską w charakterze pomocnika proboszcza. Ks. Jan Hałuszka objął parafię z zamiarem dalszego rozwijania życia religijnego wspólnoty, umacniania jej struktur, a przede wszystkim dokończenia budowy zaplecza parafialnego i świątyni.

Od początku jego posługi rozpoczęto intensywne działania przygotowawcze do jubileuszu 40-lecia parafii. Były to cztery lata wytężonej pracy, obejmującej dokończenie budowy oraz liczne prace modernizacyjne zarówno w cerkwi, jak i na terenie przyległym. Przeprowadzono modernizację podwórka cerkiewnego, odnowiono wnętrze i elewację świątyni, zagospodarowano skarpę przed cerkwią oraz rozpoczęto prace związane z montażem witraży. Zrealizowano również wiele innych, mniej lub bardziej widocznych inwestycji. Równolegle prowadzono duchowe przygotowanie do jubileuszu poprzez różnorodne inicjatywy modlitewne i duszpasterskie.

W 2019 roku wspólnota parafialna obchodziła uroczysty jubileusz 40-lecia istnienia parafii. Główne obchody odbyły się 12 października 2019 r., dokładnie cztery dekady po odprawieniu pierwszej liturgii greckokatolickiej w Olsztynie w 1979 roku. Uroczystej jubileuszowej Boskiej Liturgii przewodniczył arcybiskup Eugeniusz Popowicz, metropolita przemysko-warszawski, w asyście licznie zgromadzonego duchowieństwa obrządku greckokatolickiego i rzymskokatolickiego. Podczas liturgii po raz pierwszy w historii parafii zabrzmiał dzwon parafialny, który przez 14 lat znajdował się wewnątrz cerkwi. Metropolita Popowicz poświęcił również ufundowane sztandary parafialne oraz nowy witraż. Obchody jubileuszu miały charakter dziękczynienia za trud budowy cerkwi i tworzenia parafii.

Kolejnym wielkim wydarzeniem w życiu parafii i świątyni był rok 2020, kiedy cerkiew została podniesiona do rangi katedralnego soboru nowo utworzonej Eparchii Olsztyńsko-Gdańskiej. 25 listopada 2020 r. papież Franciszek powołał do istnienia Eparchię Olsztyńsko-Gdańską Kościoła greckokatolickiego w Polsce. Na mocy tej decyzji olsztyńska świątynia parafialna stała się katedralnym soborem nowej eparchii. Pierwszym biskupem ordynariuszem został ks. Arkadiusz Trochanowski. Uroczyste święcenia biskupie i intronizacja odbyły się w styczniu 2021 r. w Olsztynie, z udziałem zwierzchnika Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, Jego Świątobliwości Światosława, Patriarchy Kijowsko-Halickiego.

Wydarzenie to miało wyjątkowe znaczenie duchowe, zwłaszcza że mimo trwającej pandemii COVID-19 do naszej świątyni przybył duchowy ojciec i głowa Kościoła, odwiedzając wiernych i dając wyraz jedności Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego na całym świecie. Podkreślono wówczas, że podniesienie parafii do rangi katedralnego soboru stanowi uwieńczenie wieloletnich wysiłków miejscowej społeczności grekokatolickiej, w znacznej mierze potomków przesiedleńców Akcji „Wisła”.

W roku 2022 parafia stanęła przed nowym wyzwaniem duszpasterskim i charytatywnym w związku z wybuchem wojny w Ukrainie. Olsztyński katedralny sobór wraz z zapleczem parafialnym stał się ważnym ośrodkiem pomocy dla uchodźców przybywających na Warmię i Mazury. Na terenie parafii zorganizowano centrum humanitarno-informacyjne, sala parafialna została zaadaptowana na magazyn darów oraz punkt wydawania żywności i odzieży, z którego codziennie korzystało około dwustu osób. W pomoc zaangażowali się parafianie i wolontariusze, w tym także sami uchodźcy z Ukrainy. Dzięki wsparciu różnych darczyńców parafia stała się jednym z głównych ośrodków koordynujących pomoc dla ukraińskich rodzin w regionie. Równocześnie od pierwszych dni wojny parafia regularnie organizuje wyjazdy z pomocą humanitarną do Ukrainy, przekazano dziesiątki karetek i samochodów oraz dziesiątki transportów z pomocą humanitarną.

Rok 2022 przyniósł również kolejne ważne wydarzenie w historii katedralnego soboru. Dzięki staraniom proboszcza rozpoczęto rozpisywanie wnętrza świątyni zgodnie z tradycją wschodnią. Prac tych podjął się ikonopisarz z Ukrainy, Taras Markiv. Pierwszym etapem była realizacja jednej ze ścian prezbiterium, na której przedstawiono m.in. Komunię Apostołów, Narodzenie Pańskie, Ukrzyżowanie oraz Zwiastowanie Pańskie. W kolejnych latach sukcesywnie realizowane są następne etapy rozpisu soboru.

Prace nad rozwojem katedralnego soboru trwają nieustannie, zarówno w wymiarze materialnym, poprzez remonty (m.in. elewacji, wymianę drzwi i kolejne modernizacje), jak i w wymiarze duchowym. Prowadzone są liczne inicjatywy mające na celu pogłębienie wiary, przybliżenie wiernym tradycji wschodniego obrządku, duchowego dziedzictwa przodków oraz przygotowanie do życia wiecznego.

Księgi metrykalne:
Księgi Chrztów: od 1979 r.
Księgi Małżeństw: od 1979 r.
Księgi Zmarłych: od 1979 r.